Mobile menu

وزیر حریف مافیای سد سازی نمی شود

سد سازی ازآن دعواهایی بود که در سال های اخیر گریبان بسیاری از دولت ها را گرفت.در سال های دهه هفتاد احداث سدهای فراوان در دستور کار دولت سازندگی قرار گرفت که هرچند ظرفیت تولید برق کشور را به شکل قابل توجهی افزایش داد اما در عین حال موجی از انتقادات سال های بعد را ایجاد کرد.از همان سال ها موضوع احداث سد بیش از پیش محل مناقشه شد.گاه حتی سبقه های سیاسی به خود گرفت تا  ابزاری باشد برای از میدان بردن رقیب .

پس از آنچه به عنوان نهضت سد سازی در کشور جریان یافت در باور بسیاری از مدیران برنامه ریز و مسئولان حاکمیتی ، ساخت سد به تنها الگوی توسعه منابع آبی در ایران تبدیل شد بدون آنکه به تبعات زیست محیطی و انسانی این شکل از توسعه توجهی شود.

مقوله سد سازی در کشور ما بعدتر به صنعتی پولساز تبدیل شد که بسیاری از شرکت های پیمانکار را مشغول به کار کرد و همین مشغولیت باعث شد در ایران 300 شرکت سد سازی رسما فعال شوند و از همانجا اصطلاحی بنام مافیای سد سازی در ادبیات انرژی ایران باب شود.

در یکی دوسال گذشته  هم رسانه ها  به شکل قابل توجهی به این موضوع پرداختند.تسنیم  در دی ماه سال 94 در این باب در یکی از گزارش هایش نوشت: "در ابتدای دولت نهم که برخی مسئولان در مخالفت با سد سازی سدها را مشتی استخر بی فایده دانستند، سایرین خیز برداشتند که سدها را تخریب کرده و این بلای خانمان سوز را از کشور دفع کنند . اما غافل از اینکه در پشت سدسازی لابی و مافیای قدرتمندی وجود دارد که به قاطعیت می توان گفت هیچ دولتی حریفش نیست.اینطور که معلوم شده است حتی اهرم های حاکمیتی از پس این مافیا برنیامده اند.در واقع می توان گفت: زور وزیر هم به سد سازان نمی رسد.

همین لابی قدرتمند موجب شد که در دولت دهم نه تنها اعتبارات خوبی به سوی سد سازان واریز شود بلکه رئیس جمهور عکس یادگاری زیادی با این غول های بتنی بگیرد و در یک روز همزمان سه تایش را افتتاح و دوتایش را کلنگ بزند ."

اینک بنا به آخرین آمار شرکت مدیریت منابع آب 1330 سد در کل کشور وجود دارد.اما این آمار همچنان مرتب در حال تغییر است.تا همین چند ماه پیش آمار اعلام شده از سوی این شرکت عدد 1041 سد را خبر میداد.اما در عین اینکه مرتب سد هایی از دور کار خارج می شوند ، همزمان سدهایی جدید نیز احداث و آبگیری می شوند و البته هنوز کسی نمی داند که اساسا مبنای این از دور خارج شدن ها و افتتاح ها چیست.به تعبیری می توان گفت سد سازی  در ایران استراتژی مشخصی ندارد و این در حالی است که راه اندازی و یا کنار گذاشته این سدها چه خسارت مادی و زیست محیطی ای به کشور تحمیل می کند.

در ابتدای آغاز به کار حمید چیت چیان به عنوان وزیر نیرو ، این ذهنیت به وجود آمد که اظهارات وی حکایت از ساز وکار بخشیدن به موضوع سد و سد سازی و یا کنار گذاشتن  آن خبر می دهد.در سخنان چیت چیان همواره شنیده می شد که موضوع سد ها در کشور باید سامان داده شود.اما به جز چند مورد هرگز این موضوع تبدیل به یک مطالبه عمومی نشد که اساسا با توجه به وضعیت اقلیمی کشور ما و سیلاب خیز بودن ، تعدد سدها چه توجیهی دارد.آیا احداث این سدها موجب خسارات زیست محیطی مانند بیابان زایی، ایجاد بسترهایی برای غبار و ریزگزد و تحت تاثیر قرار گرفتن محیط های کشاورزی و باغی نخواهد شد؟هنوز در کشور به این موضوع پرداخته نشده است که برای ذخیره سازی منابع آب های سطحی چه اقداماتی به غیر از سد سازی می توان انجام داد؟

آیا  در اهدافی مانند تولید برق و ساماندهی به منابع آبی ، میزان بارش ها و نزولات جوی مورد محاسبه دقیق قرار گرفته است؟

آیا اصولا در کشوری که منابع آبی  در مسیر خود از شمال به جنوب و از غرب به شرق کمتر و کمتر می شود می توان روی سد سازی بر رودخانه هایی که اساسا همیشگی نیستند حساب باز کرد؟

اگر این سد سازی ها موجب رونق استحصال آب می شود ،چرا استفاده از منابع زیر زمینی کمتر نشد؟ در بخش های فنی نیز وضعیت سدهای اصلی کشور مطلوب نیست.روز گذشته تسنیم در مطلبی در خصوص بی توجهی به احداث سدی در بالادست سد دز برای جلوگیری از رسوبات نوشت: ضرورتی که حدود نیم قرن پیش در مورد سد دِز عنوان شده بود و در این مدت به اجرا نرسید، اکنون در حال تبدیل شدن به فاجعه ای زیست محیطی است و هیچ مقام دولتی نسبت به ضرورت جلوگیری از بروز آن توجهی ندارد.

ده سال بعد از افتتاح سد دز یعنی در دهه 50 شمسی، متخصصان سدسازی امریکایی که در ایران به مطالعات برخی حوضه های آبریز مشغول بودند، بار دیگر بر لزوم احداث سدی در بالادست سد دز تأکید کردند تا در آینده با انباشت رسوبات در این سد مواجه نشویم.بر این اساس در بعد از انقلاب مطالعاتی برای ارزیابی پتانسیل برق‌آبی بر روی رودخانه بختیاری در ابتدای دهه 70 شمسی انجام گرفت و در سال 79 مطالعات فاز اول ساخت سد بختیاری در بالادست محل تلاقی دو رود بختیاری و سزار بر روی رودخانه بختیاری آغاز شد.

تسنیم در ادامه آورده است:ساخت این سد که پس از انجام بازنگری ها در مطالعات مرحله اول و انجام مطالعات مرحله دوم پس از یک دوره 10 ساله آغاز شد، در میانه دهه 80 شمسی عملیاتی شد و ادامه یافت تا اینکه با روی کار آمدن دولت یازدهم، این پروژه با عنوان بازنگری در طرح سدسازی در عمل متوقف شد.

بر این پایه اکنون گفته می شود که تأخیرهای متعدد در مطالعات و روند اجرای پروژه سد بختیاری موجب شده که سد دز در آستانه خارج شدن از مدار بهره برداری قرار گیرد. در واقع اگر در سالهای پیش رو، ورود رسوبات به مخزن سد دز با همین روند ادامه یابد، ابتدا نیروگاه این سد از مدار خارج خواهد شد و سپس آورد سالانه 8 میلیارد مترمکعبی رودخانه دز که تاکنون با مخزن 2 میلیارد مترمکعبی سد دز، بخشی از آن برای مصارف شرب و کشاورزی منطقه مدیریت می شد، تماماً رهاسازی شده و بدون استفاده به خلیج فارس میریزد.

این موضوع بیانگر نبود همان استراتژی مشخص در حوزه سد  و سد سازی در ایران است.شنبه شب گذشته اما وزیر نیرو در یک برنامه تلویزیونی خبر داد که در دولت يازدهم 50 سد به دليل عدم رعايت مشخصات فني از دستور کار دولت خارج شد.

حمید چیت چیان اظهار داشت:زماني که دولت يازدهم آغاز بکار کرد 144 سد در حال اجرا بود، اما با مطالعاتي که انجام شد تعداد 50 سد به دليل عدم بهره مندي از پيوست هاي زيست محيطي و شاخص هاي فني از دستورکار خارج شد.

وي تصريح کرد: از ابتداي دولت تا امروز 34 سد افتتاح و آبگيري شد و 3 سد نيز قرار است در روز هاي آتي در کرمانشاه و همدان نيز به بهره برداري برسد.

گزارش پاون حاکی است ،وزير نيرو گفته استميزان آبي که از طريق اين سدها قابل استحصال است 4.5 ميليارد مترمکعب است و اين آمار در نوع خود بي سابقه است چرا که آمارها نشان مي دهد تا قبل از پيروي انقلاب سالانه 500 ميليون مترمکعب به آب قابل استحصال کشور اضافه شده است و از پيروزي انقلاب تا اين دولت به طور متوسط 800 ميليون مترمکعب بوده اما در اين دولت به تنهايي سالانه يک ميليارد و 200 ميليون مترمکعب به آب قابل استحصال کشور اضافه شده است.

همچنين وي اضافه کرد: در 4 سال گذشته به 5400 روستاي کشور آبرساني شد که اميدواريم تا پايان اين دولت حدود 800 روستاي ديگر نيز به اين آمار اضافه شود.

وي تأکيد کرد: در سال 95 به تنهايي به 2958 روستاي کشور آبرساني شد که اين آمار به تنهايي برابر با 10 سال قبل از دولت يازدهم است.

چيت چيان خاطرنشان کرد: در حال حاضر ميزان کل منابع آبي کشور حدود 100 ميليارد مترمکعب است که حدود 92 درصد آن در بخش کشاورزي، 6 درصد در بخش شرب و 2 درصد در بخش صنعتي مصرف مي شود.

اینک این پرسش به وجود می آید که با فرض تایید اظهارات این مقام  مسئول چرا همچنان موضوعی بنام بحران آبی در کشور در کنار موضوع سد سازی و کنار گذاشتن سدها مورد ارزیابی قرار نمی گیرد.ممکن است گفته شود این اقدامات وزارت نیرو در راستای بر طرف کردن همین مشکلات است .اما بحران های هر روزه در حوزه آب نشانه خوبی در پاسخ به این موضوع نیست.وزیر نیرو در حالی از کنار گذاردن سد های طراحی شده صحبت می کند که منتقدان سد سازی در جای جای مختلف از آمریکا مثال می آورند که طی همین سال های اخیر حدود 250سد خود را از دستور کار خارج کرده.اما گویی فراموش می شود که آمریکا بیش از 270 هزار سد دارد و طرح هایی را که از آنها صرفه نظر کرده پروژه هایی است که نه توجیه اقتصادی داشته اند و نه نافع زیر ساخت های حوزه آب و کشاورزی اند.اینکه در ایران حدود 50 سد از دستور کار خارج می شود در وهله اول می تواند امری مطلوب تلقی شود اما وقتی حاصل سیاست های یک بام و دوهوایی نهادهای حاکمیتی افزودن بحرانی به بحران قبلی در حوزه آب می شود دیگر نمی توان این عملکرد ها را قابل دفاع دانست.اگر آمایش سرزمین در کشور ما درست عملی می شد هرگز به خود اجازه نمی دادیم که ایران را با آمریکا مقایسه کنیم.

 

منبع : عصر اقتصاد 

 

 

گروه پيشگامان آينده کشاورزي و منابع طبيعي:

 https://telegram.me/joinchat/BzL2LD5msMHrZth5auaa-g

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید