Mobile menu

نیکویی، ع.- مقاله: بررسی عوامل عمده مؤثر بر افزایش تولید گندم در مناطق مختلف کشور

نحوه ارتباط و تأثیر پذیری میزان تولید گندم کشور را از  89 متغیر و در قالب 4 شاخص کلان در 5 استان پر تولید  گندم و براساس مدلهای اقتصادسنجی ارزیابی نموده است .

الف-شاخص نمره نوآوری، شامل عواملی چون: 1- آیش گذاری قبل از کاشت 2- تاریخ کاشت 3- روش کاشت با سانتریفوژ 4-روش کاشت با خطی کار 5-روش کاشت با کمبینات 6-میزان مصرف بذر 7-ضدعفونی بذر 8-استفاده از لولر 9- استفاده از کودپاش سانتریفوژ 10-استفاده از کودکار- بذرکار 11-مصرف کود ریز مغذی 12-روش آبیاری نشتی 13-روش آبیاری بارانی 14- تعداد دفعات آبیاری 15-تاریخ آخرین آبیاری 16-مقدار مصرف کود ازته هنگام کاشت 17-مقدار مصرف کود پتاسه 18-مقدار مصرف کود فسفاته 19-مقدار مصرف کود سرک 20- تعداد دفعات کود پاشی سرک 21-مصرف کود حیوانی 22-نوع سمپاش مورد استفاده 23-مبارزه شیمیایی با علفهای هرز 24-زمان مبارزه شیمیایی با علفهای هرز 25-نوع یا کیفیت سموم مورد استفاده 26-مبارزه شیمیایی با آفات گندم 27-زمان سمپاشی آفات 28-تاریخ برداشت 29-برداشت ماشینی گندم 30-دارا بودن تراکتور 31-دارا بودن خطی کار 32-دارا بودن زیرشکن 33-دارا بودن سمپاش ماشینی 34-دارا بودن سانتریفوژ 35-بافت مناسب خاک 36-کیفیت مناسب آب از نظر EC  - 37-نوع رقم . 

در استان های مورد مطالعه از بین عوامل ذیل شاخص نوآوری کشاورزان ، "نوع رقم" مورد استفاده بیشترین ضریب اهمیت را به خود اختصاص داده است . میانگین این ضریب در کل مناطق برابر 14/0 (14درصد) می باشد . همچنین پنج عاملی که از دید کارشناسان بیشترین ضریب اهمیت را بعد از نوع رقم برای استان های مختلف ، دارای درجه اهمیت متفاوتی گزارش شده است.

ب- شاخص استفاده از خدمات دولتی: شامل عواملی چون: 1-فاصله روستا تا نزدیکترین مرکز خدمات کشاورزی  2- محل تهیه بذر (مرکز خدمات یا شرکت خدمات حمایتی ) 3- تأمین به موقع کود دولتی  4-تأمین کودهای ریز مغذی رایگان 5-میزان تأمین سموم دولتی 6-تأمین به موقع سموم دولتی 7- موثر بودن سموم مبارزه با علفهای باریک برگ 8-موثر بودن سموم مبارزه با علفهای پهن برگ 9-موثر بودن سموم مبارزه با آفات 10-موثر بودن سموم مبارزه با بیماری ها 11-خدمات ارایه شده در برداشت به موقع 12-پرداخت به موقع قیمت محصول از طرف دولت 13- مراکز دولتی خرید گندم 14- بیمه گندم 15- تسهیلات دریافتی جهت تأمین هزینه های جاری 16-تسهیلات دریافتی جهت سرمایه گذاری در امور کشاورزی چون: آبیاری تحت فشار، ادوات و ماشین آلات ، برقی نمودن چاهها ، پوشش کانالها و آنها ر (ایزولاسیون) ، لایروبی قنوات ، زهکشی، استخر ذخیره آب 17- خدمات مکانیزه دولتی مورد استفاده شامل: تراکتور، خطی کار، زیر شکن، سمپاش، بوجارها . 

نتایج حاصل از محاسبه ضریب عوامل موثر بر شاخص استفاده از خدمات دولتی بیان کننده آن بوده که از بین 28 عامل مورد بررسی، اهمیت عوامل تأثیرگذار بر این شاخص در استانها ی مختلف ، متفاوت بوده اند. محاسبه میانگین ضرایب در کل مناطق نیز نشان دهنده آن است که نوع تسهیلات دریافتی جهت برقی نمودن چاه ها، آبیاری تحت فشار و پوشش کانالها و انهار، میزان تسهیلات دریافتی جهت سموم مبارزه با علفهای هرز پهن برگ ازجمله مهمترین عوامل موثر بر این شاخص می باشند  .

پ-شاخص استفاده از خدمات ترویجی شامل عواملی چون: 1- فاصله روستا تا نزدیکترین مرکز خدمات و ترویج کشاورزی 2- ملاقات مستقیم با مروج در مرکز خدمات و ترویج 3- شرکت در کلاسهای ترویجی، سخنرانی و دیدن فیلمهای آموزشی 4-بازدید از مزارع نمونه نمایش گندم 5-استفاده از برنامه های رادیویی و تلویزیونی 6-استفاده از نشریه، اطلاعیه ، پوستر و ترویجی 7-مراجعه به مدیریت یا سازمان جهاد کشاورزی شهرستان یا استان 8- مراجعات مروج کشاورزی به مزارع گندم 9-فعالیت مددکاران ترویجی در روستا 10-تعداد ملاقات ها با مددکاران ترویجی درخصوص مباحث گندم 11-حضور مهندسین ناظر روستا 12-انعقاد قرارداد با مهندسین ناظر . مهمترین عوامل موثر بر شاخص استفاده از خدمات ترویجی از بین 12 عامل مورد بررسی در استان های مختلف متفاوت می باشد.

ت- شاخص ویژگی های مزرعه و بهره بردار شامل عواملی چون : 1- شغل اصلی کشاورزی 2-سطح تحصیلات 3- کارمند 4-ریش سفید و معتمد 5-عضو شرکت تعاونی تولید 6-عضو شورای اسلامی 7-مددکار ترویجی 8-کشاورز نمونه 9-بازنشسته 10-سابقه کشت گندم 11-اندازه مزرعه 12- مالکیت شخصی 13-یکپارچه بودن زمین 14-تنوع منابع تأمین آب 15-بالابودن راندمان انتقال آب  . نتایج محاسبه ضرایب برای 15 عامل مورد بررسی نشان می دهد که تنوع منابع تأمین آب، مالکیت شخصی زمین، کشاورز نمونه بودن، سطح تحصیلات و یکپارچه بودن زمین ازجمله مهمترین عوامل موثر بر این شاخص می باشند  .

در مجموع براساس نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل الگوی اقتصاد سنجی تلفیقی داده های مقطعی و سری زمانی عوامل موثر بر افزایش تولید گندم در پنج استان عمده تولید کشور :

الف- شاخص نوآوری تأثیر معنی داری بر افزایش تولید گندم کاران تمامی استانها ی مورد بررسی داشته  و از میان این گروه عوامل، نوع رقم مورد استفاده بالاترین ضریب اهمیت را  بر افزایش تولید گندم دارد . همچنین، عواملی چون آیش گذاری قبل از کاشت، مقدار مصرف بذر، تاریخ کاشت، تعداد دفعات آبیاری و تاریخ آخرین آبیاری، روش کاشت با کمبینات، مقدار و تعداد دفعات کودپاشی سرک، مقدار مصرف کود فسفاته، زمان مبارزه شیمیایی با علفهای هرز و نوع و کیفیت سموم مورد استفاده و تاریخ برداشت از دیگر عوامل تأثیرگذار مهم در افزایش تولید گندم در طول این دوره بوده اند .  بر این اساس ارتقاء هر یک درصد نمره نوآوری کشاورزان منجر به افزایش نسبی گندم استانها  به میزان 290 تن در اصفهان، 128 تن در خراسان، 27 تن در فارس، 21 تن در گلستان و 156 تن در همدان به طور متوسط برای هر بهره بردار خواهد بود  .

ب- از مجموع عوامل ذیل استفاده از خدمات دولتی، توجه ویژه دولت به ارایه تسهیلات اعتباری جهت امور جاری کشاورزی و سرمایه گذاری در امور کشاورزی به خصوص برقی کردن چاه ها، اجرای سیستم های آبیاری تحت فشار، خرید ادوات و ماشین آلات، پوشش کانالها و انهار، زهکشی مزارع و احداث استخر ذخیره آب، ارائه خدمات مکانیزاسیون زیرشکن، سمپاشی و تراکتور و همچنین تأمین به موقع کود شیمیایی و سموم دولتی با کیفیت مناسب، تأثیر مهمی بر افزایش تولید گندم خواهد داشت . به این ترتیب، تلاش دولت در افزایش یک درصد به شاخص استفاده از خدمات دولتی، افزایش نسبی گندم تولیدی سالانه به میزان 67 تن در اصفهان، 61تن در خراسان، 24 تن در فارس، 16 تن در گلستان و 241 تن در همدان به طور متوسط برای هر بهره بردار را به همراه خواهد داشت  .

پ- تأثیر شاخص خدمات ترویجی در استان اصفهان بر تولید گندم مورد تأیید قرار گرفته است ولی علامت منفی ضریب به دست آمده برای این متغیر خلاف انتظار می باشد. در عین حال تأثیر خدمات ترویجی بر ارتقاء تولید گندم استانها ی خراسان و فارس بی معنی بوده است . ولی در استانهای گلستان و همدان، ارایه خدمات ترویجی بر افزایش تولید گندم، موثر بوده است . بنابراین خلاف دو شاخص قبلی مورد بحث خدمات ترویجی تأثیرات منفی را در مناطق مختلف در پی داشته است . به شکلی که به جز دو استان گلستان و همدان، فعالیت های ترویجی در سایر مناطق از کارایی لازم برخوردار نبوده اند و در طول دوره مورد بررسی نتوانسته است نقش خود را در ارتقاء تولید گندم بهره برداران ایفا کنند . از آنجا که از نظر کارشناسان، حضور مهندسین ناظر در روستاها و انعقاد قرارداد با آنها ، شرکت در کلاسهای ترویجی، سخنرانی و دیدن فیلمهای آموزشی، بازدید از مزارع نمایشی گندم، مراجعات مروج کشاورز به مراجع گندم، ملاقات مستقیم با او در مرکز خدمات و ترویج و ملاقاتها با مددکاران ترویجی درخصوص مباحث گندم، ازجمله مهمترین عوامل موثر بر شاخص استفاده از خدمات ترویجی می باشند، اصلاح روشهای ترویج کنونی لازم است .

ت- ارتباط با عوامل آب و هوایی نتایج نشان داد که در تمامی مناطق مورد مطالعه شرایط آب و هوایی بر افزایش تولید گندم موثر بوده اند که این نتیجه مطابق انتظار است . از آنجا که علامت ضریب شاخص آب و هوایی در الگوی اقتصادسنجی مناطق مورد مطالعه، مثبت است. بنابراین در مناطق مورد بررسی با ارتقاء و یا تنزل عوامل تصادفی آب و هوایی ازجمله نزولات آسمانی در یک دوره می توان تغییرات میزان تولید گندم را در پایان فصل برداشت مطابق رابطه شاخص اقلیم و ضریب بدست آمده در مدل هر استان پیش بینی کرد. در این خصوص ، افزایش هریک درصد بر مقدار این شاخص، تولید نسبی سالانه استان اصفهان درحدود 14 تن، استان خراسان  درحدود 23/0 تن، استان فارس در حدود 038/0 تن (38 کیلوگرم)، استان گلستان درحدود 1920 تن و استان همدان درحدود 225 تن اضافه شده است .

ث- عملکرد در واحد سطح زیر کشت گندم : مطابق بررسی های صورت گرفته در استانها ی اصفهان، خراسان، گلستان و همدان بخشی از افزایش تولید گندم صورت گرفته ناشی از ارتقاء عملکرد در واحد سطح گندم می باشد . افزایش عملکرد در هکتار خود در نتیجه عوامل و شاخصهای مختلفی می باشد .

ج-سطح زیر کشت جو: جو از محصولاتی است که کشاورزان منطقه از آن به عنوان رقیب گندم در تخصیص زمین در گذشته و حال استفاده می کنند . نتایج بررسی ها نشان میدهد که در استانها ی اصفهان، فارس و گلستان ، افزایش سطح زیر کشت جو و افزایش تولید گندم در یک راستا بوده و کشاورزان ترکیب کشت این دو محصول را در الگوی زراعی خود با وجود بهبود شرایط به سوی گندم، همچنان حفظ کرده اند . در استان خراسان تغییر ترکیب کشت جو به گندم از دلایل افزایش تولید گندم به شمار نرفته است . در استان همدان به گونه ای بوده است که با کاهش یک درصد از سطح جو، به تولید گندم در حدود 44/1 تن اضافه شده است . بنابراین می توان نتیجه گرفت که تأثیر افزایش تولید گندم بر تغییرات سطح زیر کشت محصول رقیب جو در استآنها ی مختلف کشور، متفاوت بوده ولی در اکثر این استانها  افزایش تولید گندم و جو در یک راستا بوده اند و گندم رقیب جو در تخصیص زمین محسوب نشده است .

چ- سطح زیر کشت کلزا: کلزا نیز به عنوان یکی از محصولات رقیب گندم در تخصیص زمین در سالهای اخیر مورد تشویق سیاستگذاران قرار گرفته است . نتایج بررسی ها نشان داد که در استانها ی اصفهان، خراسان و فارس کشت این محصول در رقابت با گندم در ترکیب کشت نبوده است . ولی در استانهای همدان و گلستان، افزایش تولید گندم و کلزا در طول دوره مورد بررسی و برای کشاورزان مختلف در یک راستا نبوده و شرایط بهبود تولید گندم به بهای کاهش سطح زیر کشت کلزا رخ داده است. به عبارت دیگر شرایط برای هر دو محصول در یک جهت و با قدرت تأثیرگذاری متفاوت همراه بوده است . بنابراین، به طور کلی در تمام مناطق کشور گندم رقیب  کلزا در تخصیص زمین نمی باشد  .

ح- ویژگیهای مزرعه و بهره بردار که مهمترین آنها  از دید کارشناسان تنوع منابع تأمین آب، مالکیت شخصی زمین، کشاورز نمونه بودن، سطح تحصیلات ، به عنوان اثرات فردی و همچنین تغییرات تکنولوژی و شرایط جوی در طول سالهای مختلف اثرات زمانی و یکپارچه بودن زمین به عنوان اثرات مزرعه بر افزایش تولید کشاورزان موثر می باشند . در بین مدلهای درنظر گرفته شده در مناطق مورد مطالعه، اثرات فردی در استان های، خراسان ، فارس و همدان و اثرات زمانی تنها در استآنها ی گلستان و همدان معنی دار شده است . 

بنابراین می توان نتیجه گرفت که تفاوت تولید گندمکاران اصفهان و گلستان به ویژگی های فردی آنها  مرتبط نبوده و همچنین، در استانهای اصفهان، خراسان و فارس در طول دوره مورد بررسی زمان عامل تأثیرگذاری بر تغییرات تولید گندم نبوده است. بنابراین، در این استان ها، سایر عواملی که در قسمت های قبل به آنها  اشاره شد ، بر افزایش تولید گندمکاران موثر بوده است . علی رغم اینکه عوامل آب و هوایی تأثیر قابل توجهی بر تغییرات تولید گندم داشته اند، ولی خدمات دولت در ارایه نوآوری ها و تأمین نهاده های لازم برای تولید گندم نیز از اهمیت قابل توجهی برخوردارند . 

بازنگری در برنامه های ترویجی برای افزایش اثربخشی آنها  روشن به نظر می رسد. باوجود ادعاهایی مبنی بر اینکه افزایش تولید گندم ناشی از افزایش سطح زیر کشت گندم به دلیل حمایت های دولت و کاهش سطح محصولات رقیب بوده است ، ولی نتایج این مطالعه نشان داد که کشاورزان همواره سعی می کنند که کشت گندم را به عنوان یک کشت کلیدی در ترکیب کشت خود حفظ کرده و سهم تقریباً ثابتی را برای آن رعایت کنند . بنابراین، سایر محصولات قدرت کمتری در رقابت با تولید گندم داشته و کشاورزان افزایش سطح زیر کشت محصولی چون کلزا را به بهای کاهش سطح زیر کشت گندم، در برنامه تولید خود قرار نخواهند داد . همچنین، افزایش تولید گندم نیز به بهای کاهش سطح این محصولات رخ نداده و در بسیاری از مناطق تغییرات سطح زیر کشت گندم و محصولات رقیب در یک راستا بوده است.

 

منبع :  سال 1390، انتشارات مؤسسه پژوهشهای برنامه ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی.

 

 

توجه : برای کسب اطلاعات بیشتر و مشارکت در بحث های مربوط به تامین آب جهت تولید گندم تا سال 1404 می توانید توسط پیوند زیر به گروه انسان-آب-غذا ملحق شوید 

https://telegram.me/joinchat/BzL2LD5msMHrZth5auaa-g

دیدگاه‌ها   

0 # AWreniowawaign 1397-05-23 15:43
Torsion bras de quelqu'un est comment dur votre sang pousse contre les parois de vos arteres lorsque votre coeur sentiment pompe le sang. Arteres sont les tubes qui transportent perseverent b gerer offre sang loin de votre coeur. Chaque culture votre moelle bat, il pompe le sang tout au long vos arteres a la prendre facilement de votre corps.
https://www.cialispascherfr24.com/le-cialis-once-a-day/
پاسخ دادن | پاسخ به نقل قول | نقل قول کردن
0 # Asteehidge 1397-06-30 05:02
Compression est comment robuste votre sang pousse contre les parois de vos arteres lorsque votre coeur determination pompe le sang. Arteres sont les tubes qui transportent prendre offre sang loin de votre coeur. Chaque temps votre moelle bat, il pompe le sang tout au long vos arteres a la vacances de votre corps.
https://www.cialispascherfr24.com/prix-cialis-pharmacie-dufour/
پاسخ دادن | پاسخ به نقل قول | نقل قول کردن
0 # Asteehidge 1397-07-09 07:57
Pression arterielle est comment calleux votre sang pousse contre les parois de vos arteres lorsque votre coeur sentiment pompe le sang. Arteres sont les tubes qui transportent perseverent b gerer offre sang loin de votre coeur. Chaque culture votre moelle bat, il pompe le sang a tous egards vos arteres a la prendre facilement de votre corps.
https://www.cialispascherfr24.com/cialis-pas-cher-france-inter/
پاسخ دادن | پاسخ به نقل قول | نقل قول کردن

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید