Mobile menu

خود کفایی گندم و اثرات آن بر اقتصاد کلان ایران

از آنجا که یکی از اهداف توسعه، افزایش رفاه یک جامعه می باشد و افزایش رفاه جامعه نیز بطور عمده در گرو نرخ رشد اقتصادی مطلوب و در عین حال کاهش نابرابری اقتصادی در جامعه است. بنابراین هر عاملی که بتواند در تسریع رشد اقتصادی و کاهش نابرابری اقتصادی دخیل باشد از دیدگاه اقتصاد کلان امری مثبت تلقی شده و دولت ها از آن حمایت می کنند. از بعد اقتصاد کلان خودکفایی دارای اثرات متفاوت کوتاه مدت و بلندمدت بر متغیرهای اصلی اقتصاد در عرصه اقتصاد داخلی و خارجی می باشد. برخی از این متغیرهای اصلی عبارتند از تولید ناخالص داخلی (GDP) ، اشتغال ، تورم ، مخارج دولت ، خالص صادرات ( واردات – صادرات ) ، میزان مصرف خصوصی ، سرمایه گذاری ، پس انداز ، مالیات و غیره می شود.

اگرچه اولین و مهم ترین تاثیری که از خودکفایی گندم به ذهن می رسد بی نیازی از واردات گندم از کشورهای خارجی می باشد ، اما این تنها بازتاب مثبت آن نیست. از دیدگاه اقتصاد کلان متغیر واردات جزئی بسیار مهم در حساب سرمایه هر کشور می باشد که روند آن ( با فرض ثبات سایر شرایط ) می تواند باعث شود که تراز پرداختهای یک کشور به نفع داخل یا خارج تغییر کند. ایران که در سالهای گذشته بعنوان وارد کننده بزرگ گندم مطرح بوده است هر ساله مبالغ هنگفتی بابت خرید گندم به خارج پرداخت می نموده است که در حساب سرمایه کشورمان بعنوان یک محل نشت اقتصادی مطرح بوده و عاملی برای منفی تر کردن تراز پرداختهای ایران بوده است. اما با خودکفایی گندم بالتبع واردات قطع شد و گندم دیگر یک عامل منفی در بحث ترازپرداختها نخواهد بود بنابراین تراز پرداخت های ایران از ناحیه گندم متضرر نخواهد شد و روند مثبت تری به خود خواهد گرفت. صرفنظر از سهم گندم در منفی بودن تراز پرداختهای ایران؛ تاثیر مثبت خودکفایی گندم بر این جزء از اقتصاد ایران می باشد. 

متغیر دیگری که در محاسبه تولید ناخالص داخلی حائز اهمیت است متغیر هزینه های دولت می باشد. با خرید گندم از کشاورزان به ازای هر کیلوگرم و با توجه به قیمت کیلیئیی12705 ریال در  سال 1395 ؛ دولت برای خرید 10میلیون تن گندم مازاد کشاورزان رقمی بیش از  127هزار میلیارد ریال پرداخت خواهد نمود که به عنوان جزئی از هزینه دولت در حسابهای ملی منعکس خواهد شد که البته این هزینه با برخی از هزینه های دیگر که ممکن است تاثیرات منفی داشته باشند بسیار متفاوت است و هزینه ای است که برای ارزش افزوده ای بزرگ پرداخت می شود. این هزینه که بطور مستقیم در محاسبه تولید ناخالص داخلی GDP در نظر گرفته می شود رقم بسیار قابل توجهی است. افزایش هزینه های دولت مستقیما باعث افزایش تولید ناخالص داخلی کشور می شود. از طرف دیگر رقم فوق به عنوان پرداختی به کشاورزان گندم کار به عنوان درآمد برای آنها در نظر گرفته می شود. در واقع درآمدی که هر ساله از طرف ایران نصیب گندم کاران کانادایی ، استرالیایی ( و بطور غیر مستقیم از طریق افزایش قیمت ها نصیب گندم کاران امریکایی و ... ) می شد ،  نصیب گندم کاران داخلی می شود که تبعات بسیار مثبتی در پی خواهد داشت که از آنجمله می توان به افزایش سطح مصرف و سرمایه گذاری خصوصی در کشور اشاره کرد.

سرمایه گذاری نیز متغیر کلان اقتصادی دیگری است که اقتصاددانان اهمیت زیادی برای آن قائل هستند و نوسانات آن را بشدت تحت نظر دارند چون این متغیر نیز تاثیرات مستقیم و غیر مستقیم زیادی بر تولید ناخالص داخلی یک کشور دارد. گندم کاران پس انداز خود را سرمایه گذاری خواهند کرد که عمده آن نیز در بخش کشاورزی خواهد بود. بنابراین با افزایش سرمایه گذاری در بخش کشاورزی و کل اقتصاد شاهد افزایش تولید GDP ایران از این بابت نیز خواهیم بود.

یکی دیگر از متغیرهای اقتصادی که بخصوص در اقتصاد فعلی ایران بسیار حائز اهمیت است متغیر اشتغال است که افزایش آن نیازمند افزایش سرمایه گذاری در کشور می باشد. با توجه به نرخ بیکاری و تلاش دولت برای ایجاد اشتغال، خودکفایی گندم تأثیر مثبتی بر این متغیر می تواند داشته باشد. همانطور که ذکر شد قسمتی از درآمد کسب شده توسط کشاورزان گندم کار بصورت سرمایه گذاری در بخش های مختلف و بطور عمده در بخش کشاورزی هزینه خواهد شد که می تواند افزایش اشتغال را نیز در پی داشته باشد اما اگر این سرمایه گذاری در بخش کشاورزی انجام شود دارای بالاترین میزان اشتغالزایی خواهد بود چرا که تحقیقات نشان داده است که با سرمایه گذاری یکسان در بخش های مختلف اقتصادی کشور، بخش کشاورزی دارای بالاترین میزان اشتغالزایی می باشد. بنابراین افزایش تولید گندم بر افزایش اشتغال نیز موثر خواهد بود(برگرفته از Branson, 1989).

طبق آمارنامه سال 1393 مرکز آمار ایران ، در سطح 6475643 هکتار کشت گندم ، تعداد 1330467 بهره برداری گندم فعال بوده اند که از این میزان  ، در سطح 2068972 هکتار کشت آبی، تعداد   642205 بهره برداری گندم و در سطح 4406672 هکتار کشت دیم ، تعداد 787069 بهره برداری گندم فعال بوده اند.  در  این عرصه که بیش از 1330467 بهره برداری در امر تولید گندم فعالیت کرده اند ، 1328880 نفر به صورت مستقیم شاغل بوده اند. برهمین اساس از این تعدادشاغل 777356 نفر بالای 50 سال سن (یعنی بالای 58درصد شاغلین تولید گندم) دارند. از سویی این آمار  نشان دهنده ظرفیت اشتغال این بخش اقتصادی است ، اما اگر براساس آمار تولیدات زراعی سال 92-1391 به میزان تولید گندم یعنی حدود 12 میلیون تن توجه شود وضعیت بهره وری پایین  در عرصه های تولید گندم – که به نظر می رسد مربوط به عرصه های عمدتاً کوچک مالکی باشند- را می توان استنباط نمود.

 

 

ضرورت ارزیابی جامع تر از معیارهای تأیید کننده خودکفایی در تولید گندم


افزایش تولید گندم تا حد خودکفایی، می تواند دارای اثرات بسیار مثبتی چون افزایش سرانه تولید ناخالص ملی، افزایش ظرفیت اشتغال ، ارتقای تراز مثبت تجارت خارجی، کاهش عدم قطعیتهای سیاسی متأثر از نفوذ قدرتهای اقتصادی سیاسی، گریز از محدودیت غذای جهانی به دلیل افزایش تقاضای غذا و کاهش منابع آب جهانی، دسترسی مطمئن به غذای تولید داخلی داشته باشد.

اما همانطور که مشاهده می شود تولید حدود 12 میلیون تن گندم از 1330467 بهره برداری گندم حاصل شده که نشان از ضعف شدید بهره وری تولید گندم در کشور داشته که یکی از دلایل آن خرد شدن اراضی کشت می باشد.این امر به طور مستقیم در بهره وری آب تولید گندم تأثیر خواهد داشت. لذا با جدی شدن اقدامات مربوط به یکپارچگی اراضی می توان بهره وری گندم را تا حد زیادی افزایش داد.

از سویی بنا به وابستگی حداکثری تولید گندم ملی به تولید گندم آبی و روند کاهشی منابع آب زیرزمینی- که همین منابع بخش مهمی از منابع آب تولید گندم آبی را تأمین می نماید- ضرورت دارد تا ضمن برآوردی از سهم مصرف آب در تولید گندم ملی ، زمینه های کاهش وابستگی تولید گندم ملی به منابع آبی را فراهم نمود.

همینطور می توان با کاهش ضایعات در عرصه تولید، برداشت و انتقال گندم به سیلوها و کارخانجات آرد تا نانوایی ها و سفره های مردم عرصه های تولید گندم را برای دیگر محصولات کشاورزی و یا به نفع حفظ محیط زیست و منابع آب و تعادل بخشی آنها آزاد نمود.

به از سویی بنا به ضرورت اجماع حداکثری میان ذی نفعان کشوری در جهت مقبولیت اجتماعی و پایداری مقبولیت اجتماعی خودکفایی گندم می بایست ارزیابی هزینه و فایده های ناشی از خودکفایی گندم به معرض قضاوت عمومی قرارگیرد لذا در این مطالعه در قالب پرسشنامه ای به ارزیابی این موضوع پرداخته شده است.


 

 

منبع :   Branson, William H. Macroeconomic Theory and Policy, third edition, Harper & Row, ۱۹۸۹.   

 

منبع : ویستا نیوز 

 

توجه : هرگونه نسخه برداری و تکثیر محتوای گزارشات و مصاحبه های درج شده در پایگاه msfs.ir باید با اجازه کتبی مولف و یا مدیر پایگاه باشد .

 

توجه : مشارکت شما در نقد و ارزیابی دیدگاه های مطرح شده در مصاحبه ها و گزارش ها به غنای نتایج پژوهش خواهد افزود . 

 

توجه : برای کسب اطلاعات بیشتر و مشارکت در بحث های مربوط به تامین آب جهت تولید گندم تا سال 1404 می توانید توسط پیوند زیر به گروه انسان-آب-غذا ملحق شوید 

https://telegram.me/joinchat/BzL2LD5msMHrZth5auaa-g

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید