Mobile menu

کمبود آب با عامل انسانی، مشکل اصلی کشور

رشیدی فرد کارشناس اجتماعی دفتر استانداردهای فنی،مهندسی،اجتماعی و محیط زیست آب و آبفا و رییس کمیته حقوقی،اجتماعی و میراث فرهنگی استانداردهای آب و آبفا وزارت نیرو معتقد است که کشور دچار کمبود آب و بحران شدید شده است به بیان دیگر بحران آب خودش را به شکل کمبود آب نشان میدهد و آن را میتوان به چند دسته تقسیم کرد.رشیدی فرد کارشناس اجتماعی دفتر استانداردهای فنی،مهندسی،اجتماعی و محیط زیست آب و آبفا و رییس کمیته حقوقی،اجتماعی و میراث فرهنگی استانداردهای آب و آبفا وزارت نیرو معتقد است که کشور دچار کمبود آب و بحران شدید شده است به بیان دیگر بحران آب خودش را به شکل کمبود آب نشان میدهد و آن را میتوان به چند دسته تقسیم کرد.

در مرحله اول می توان به کمبود آب مطلق، مانند مناطق کویر که مطلقاً آبی وجود ندارد،اشاره کرد به طوری که اگر بخواهیم در این مکان‌ها کمبود آب را جبران کنیم باید سراغ انتقال آب برویم دوم کمبود آب موقت است به این معنا که مناطقی در اثر خشکسالی و یا تغییر اقلیم برای مدتی یا چند سال با کمبود آب روبه رو شده اند که راه حل مقابله با این نوع کمبود را بایستی در مدیریت و برنامه‌ریزی مناسب روی منابع آب موجود جست‌وجو کرد.

همچنین سومین مورد کمبود آب‌فصلی است به این معنا که برخی مناطق، فصولی پرآب و در برخی فصول دیگرکم‌آب هستند و راه حل مناسب برای جبران کمبود آب فصلی احداث سد و ذخیره سازی آب است علاوه بر این چهارمین مورد که مهم‌تر است، کمبود آب انسان‌ساز مطرح شده به این معنا که کمبود آب را انسان ها به دلایل مختلف اعم از اتخاذ روشهای غلط تامین، عرضه نامناسب و یا مصرف غلط آب؛ ایجاد می‌کنند.

به اعتقاد شما مهمترین راهکار برای حل بحران آبی کشور چیست؟

به طور کلی می توان گفت مهمترین راه چاره برای رفع مشکلات انسان ساز، آموزش و فرهنگ سازی است وقتی حرف از آموزش و فرهنگ سازی زده می شود حداقل دو طرف برای آن متصور می شویم یکی متولیان آب کشور یعنی نهادهای دولتی مسئول تامین، توزیع و عرضه آب؛ و دیگری مردم،یعنی مصرف کننده آب، اعم از آب کشاورزی، صنعت و شرب لذا آموزش و فرهنگ سازی باید در هر دو قسمت صورت بگیرد که متاسفانه در شرایط فعلی در این قسمت شدیداً مشکل داریم و تا امروز بر اساس شرایط و وضعیت برای عرضه آب تصمیم گیری شده است.

کارایی پایین بخش کشاورزی زنگ خطر بی آبی کشور

از سوی دیگر بخش کشاورزی حدود 92 درصد از منابع آب استحصالی کشور را بخود اختصاص داده است و علاوه بر درصد بالای اتلاف آب بصورت تبخیر ونفوذعمقی،کارایی پایین آب کشاورزی را نیز بعنوان یک شاخص مهم باید مد نظر قرار دهیم چراکه درحال حاضر به ازای هر متر مکعب آب درکشور 0.7 کیلوگرم محصول کشاورزی تولید می شود؛ این درحالی است که برای تامین غذای جمعیت سال 1400 باید کارایی مصرف آب به 1.6 کیلوگرم بر متر مکعب افزایش یابد و با توجه به شرایط موجود، این امر بایستی با آموزش کشاورزان و فرهنگ سازی میسر شود.

نکته مهم آموزش و فرهنگ سازی در بخش کشاورزی لزوم تخصیص وقت و هزینه ی زیاد و بکار بردن روشهای خاص آن است به این معنا که به صرف پخش چند تیزر تبلیغاتی و چند مصاحبه مطبوعاتی آموزش کشاورز میسر نمی شود.

به طور کلی باید گفت که وسایل ارتباط جمعی در این زمینه کاربرد زیادی ندارد. به بیان دیگر رسانه های جمعی برای کشاورزان نمی تواند مرجع تغییر رفتار باشد. هرچقدر که در این زمینه هزینه کنیم پولمان را دور ریخته ایم لذا باید از روشهای چهره به چهره و حضوری استفاده شود.

آموزش و فرهنگ سازی یک کار بنیادی نه یک رفع تکلیف موقت

بایستی خانه های ترویج در روستا ها فعال شوند و باید متخصصین امر در روستاها مستقر شوند به طوری که مشارکت واقعی کشاورزان و ذینفعان در این خصوص جلب شود. با این توضیحات متوجه میشویم که آموزش و فرهنگ سازی در این امر یک کار بنیادی است نه یک رفع تکلیف موقت.

چندین سال است پیشنهاد شده که در بودجه طرح های سدسازی ، شبکه های آبیاری و زهکشی بخشی هم برای آموزش افراد ذینفع و ذی مدخل در نظر گرفته شود اما متاسفانه محقق نشده است در صورتیکه اگر در نظر بگیریم که برای ساخت یک سد با مخزن یکصد میلیون متر مکعب، باید یکصد میلیارد تومان هزینه کنیم ،حال اگر چنین مبلغی را صرف آموزش و حداقل نیم درصد در آب کشاورزی صرفه جویی کنیم،تقریباً میشود برابر با سیصد میلیون متر مکعب آب یعنی با ساخت سه سد برابر می شود.

به جای سدسازی باید به آموزش توجه شود

علاوه بر این عمر مفید سد، پنجاه سال است در صورتی‌که تاثیر آموزش مادام العمر است. یعنی با یک حساب سرانگشتی خیلی ساده پول یک سد را هزینه آموزش می کنیم و بجای آن چندین برابر منفعت عایدمان میشود همچنین ارتقای سطح دانش کشاورزان کشورهم منفعت کم و کوچکی نیست که نسیب ما می شود.

نکته دیگری که در امر مهار کمبود آب انسان ساز خیلی مهم است موضوع دخالت دادن کشاورزان در تعیین سرنوشت خودشان است که در قالب مشارکت بهره برداران در طرح های آب مطرح می‌شود.

 نقش کشاورزان-تمایل به آموزش و مشارکت

اکثر کارشناسان معتقدند پائین بودن راندمان آبیاری در کشورهای در حال توسعه به علت عدم مشارکت واقعی بهره‌برداران است در اینجا مفهوم علمی- کاربردی مشارکت حضور بهره‌برداران در تمامی مراحل تصمیم‌گیری، برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت بر اجرا، بهره برداری و نگهداری و بالاخره ارزیابی طرح است.

در این راستا کشورهای زیادی نظیر مکزیک، ، آمریکا، فیلیپین، ، اندونزی، چین، هندوستان، ترکیه، از اواخر دهه 80 میلادی، سیاست ایجاد انگیزه و تشویق بهره‌برداران برای مشارکت در امور تصمیم‌گیری، اجرا، مدیریت، بهره‌برداری و نگهداری از شبکه‌های آبیاری و زهکشی را پیش‌بینی و اجرا کرده اند.

بدیهی است مشارکت وسیع و بی‌قید و شرط بهره‌برداران در امور مربوط به بهره‌برداری و نگهداری از تاسیسات آبی است که آنان را به مصرف معقول آب ترغیب ساخته و کاستی های کاربرد ابزارهای اقتصادی را در کنترل مصرف جبران می‌کند.بدیهی است مشارکت وسیع و بی‌قید و شرط بهره‌برداران در امور مربوط به بهره‌برداری و نگهداری از تاسیسات آبی است که آنان را به مصرف معقول آب ترغیب ساخته و کاستی های کاربرد ابزارهای اقتصادی را در کنترل مصرف جبران می‌کند.

واگذاری مدیریت بهره برداری به تشکل های مردمی فراگیر نشده

از سوی دیگر واگذاری مدیریت بهره برداری و نگهداری از تاسیسات و منابع آب کشاورزی به تشکل های مردمی بیش از دو دهه مورد توجه وزارت نیرو قرار داشته و فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته اما آنطور که باید و شاید فراگیر نشده و همواره با عوض شدن مدیران دستخوش تغییر و تحول شده است.

دلایل کارایی پائین، پویایی کم و ناپایداری از عمده مشکلات تشکلهای موجود :

 

 خودجوش نبودن تشکل ها

دید و نگرش منفی برخی از دولتی ها نسبت به کارایی تشکل ها

نقص آگاهی کارگزاران دولتی نسبت به هدف از واگذاری مدیریت بهره برداری به تشکل های مردمی

یکسان نبودن مفهوم مشارکت نزد کارگزاران دولتی و .... 

از دیگر مشکلات سر راه تشکلهای مردمی بوده است.

 

اجرای غلط یک سیاست مشکل ساز شد

این همه به دلیل غلط بودن سیاست مذکور نیست بلکه به دلیل اجرای غلط یک سیاست درست است. اگر هدف از واگذاری مدیریت بهره برداری و نگهداری از تاسیسات و منابع آب کشاورزی به تشکل های مردمی را بسط ظرفیت ها و وظایف بهره برداران، به منظور پیشرفت جامعه از یکسو و از سوی دیگر رسیدن به توسعه پایدار در نظر بگیریم؛ راهبرد توسعه از طریق مشارکت مردمی در بخش آب رهیافتی مناسب است.

 

 

توجه : هرگونه نسخه برداری و تکثیر محتوای گزارشات و مصاحبه های درج شده در پایگاه msfs.ir باید با اجازه کتبی مولف و یا مدیر پایگاه باشد .

 

توجه : مشارکت شما در نقد و ارزیابی دیدگاه های مطرح شده در مصاحبه ها و گزارش ها به غنای نتایج پژوهش خواهد افزود . 

 

توجه : برای کسب اطلاعات بیشتر و مشارکت در بحث های مربوط به تامین آب جهت تولید گندم تا سال 1404 می توانید توسط پیوند زیر به گروه انسان-آب-غذا ملحق شوید 

https://telegram.me/joinchat/BzL2LD5msMHrZth5auaa-g

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید